Ekspansja zagraniczna – jakie kroki należy podjąć, aby zabezpieczyć swoją własność intelektualną?

Jako przedsiębiorca z całą pewnością otaczasz się własnością intelektualną, chociaż możesz nie zawsze mieć tego świadomość. Własność intelektualna jest efektem twórczej działalności ludzkiego intelektu. Choć ma charakter niematerialny (np. pomysł, projekt), przejawia się w materialnej postaci – np. w postaci logo czy opakowania. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej ochrona własności intelektualnej jest kluczowa, ponieważ jej wykorzystanie przez nieuczciwą konkurencję może zaszkodzić Twojemu biznesowi. Najskuteczniejszą ochronę własności intelektualnej przyznają prawa wyłączne. Ich właściciel posiada wyłączność wykorzystywania przedmiotu ochrony w sposób zarobkowy na określonym terytorium. Ochrona własności intelektualnej wymaga działania na kilku różnych obszarach.

Zrób audyt swojej własności intelektualnej

Na początku zastanów się, jakie elementy Twojej działalności mogą być uznane za własność intelektualną oraz w jaki sposób możesz je chronić. Przykładowo, ochronie mogą podlegać:

• nazwa i logo firmy,
• design produktów i opakowań,
• kod źródłowy (np. jeśli tworzysz oprogramowanie),
• rozwiązania techniczne,
• domeny internetowe.

Dzięki szczegółowej liście łatwiej określisz, co możesz chronić jako znak towarowy, wzór przemysłowy czy patent.

Zarejestruj swój znak towarowy za granicą

Znakiem towarowym może być każde oznaczenie umożliwiające odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. Rejestracja znaku towarowego zapewnia wyłączność na jego używanie w określonej klasie towarów lub usług. Stanowi ona element strategii budowania silnej marki. Jako znak towarowy możesz zgłosić przykładowo: nazwę swojej firmy, slogan reklamowy, nazwę usługi, czy logotyp.

W zależności od obszaru, na którym chcesz mieć przyznaną ochronę, znak towarowy możesz zarejestrować w urzędzie krajowym, unijnym lub międzynarodowym. Przed zgłoszeniem znaku towarowego za granicą upewnij się, że nie naruszysz czyichś praw. Fakt, że Twój znak jest już zarejestrowany w Polsce, nie gwarantuje skutecznej rejestracji w innych krajach. Zanim rozpoczniesz działalność na nowym rynku, sprawdź, czy na jego terytorium nie istnieje znak towarowy o identycznej lub podobnej nazwie, zarejestrowany dla tych samych lub pokrewnych towarów lub usług.

Ochrona znaku towarowego jest udzielana na określony czas (np. w Polsce na 10 lat) i może być przedłużana po dokonaniu odpowiedniej opłaty za kolejny okres. Choć ochrona marki może wydawać się kosztowna, to potencjalne straty wynikające z przejęcia jej przez konkurenta, który wcześniej zarejestruje nazwę lub logo jako znak towarowy, mogą okazać się znacznie bardziej dotkliwe. W takiej sytuacji konieczność rebrandingu, czyli zmiana nazwy, logo, materiałów marketingowych czy domeny wygeneruje nie tylko spore wydatki, ale może również negatywnie wpłynąć na wizerunek Twojej firmy.

Zabezpiecz swoją domenę internetową

Mimo, że domeny internetowe nie są traktowane jako własność intelektualna, ich zabezpieczenie odgrywa istotną rolę w budowaniu rozpoznawalnej marki i prowadzeniu ekspansji zagranicznej. Warto jak najszybciej zarejestrować domenę odpowiadającą nazwie Twojej marki, aby uniknąć ryzyka jej przejęcia przez konkurencję czy tzw. trolli domenowych (podmioty, które blokują wartościowe domeny zawierające cudze marki, aby odsprzedać je po zawyżonej cenie). Dodatkowo, dla zwiększenia poziomu ochrony, warto rozważyć rejestrację tej nazwy również jako znak towarowy.

Zadbaj o swoje prawa autorskie

Pamiętaj, że jeśli ktoś wykonuje dla Ciebie pracę twórczą (np. tworzy dla Ciebie grafikę, tekst, film, czy aplikację), to musisz zadbać o to, aby przysługiwały Ci do takich utworów pełne prawa autorskie. W kontekście ekspansji zagranicznej kluczowe będzie przygotowanie wzorów umów o przeniesienie praw autorskich, które będą skutecznie zabezpieczać Twój interes również za granicą. Takie umowy powinny zawierać:

• precyzyjne określenie utworu,
• jasno wymienione pola eksploatacji (czyli wskazanie sposobów, w jaki utwór może być wykorzystywany),
• moment przeniesienia praw autorskich.

Zwróć uwagę na formę takiej umowy – np. na gruncie prawa polskiego przeniesienie praw autorskich wymaga formy pisemnej. Niedochowanie tej formy sprawia, że przeniesienie praw autorskich jest nieważne.

Warto też wiedzieć, że ochroną prawnoautorską objęte są wyłącznie utwory o indywidualnym charakterze. Muszą one być efektem Twojej twórczej pracy. Prawa autorskie powstają z chwilą ustalenia utworu, więc ich ochrona nie wymaga spełnienia formalności.

Jednak przy ekspansji zagranicznej należy mieć na uwadze, że w Stanach Zjednoczonych możliwe jest uzyskanie urzędowego potwierdzenia rejestracji praw autorskich. Zajmuje się tym US Copyright Office.

Zabezpiecz wygląd swojego produktu – zarejestruj wzory przemysłowe

Wzór przemysłowy służy do ochrony zewnętrznej postaci produktów. Obejmuje on cechy takie jak: kolorystyka, kształt, cechy linii lub konturów. Aby móc skutecznie zarejestrować wzór przemysłowy, musi on spełniać dwie przesłanki:

• nowości – nie może być on ujawniony nigdzie na świecie przed datą jego zgłoszenia do ochrony,
• mieć indywidualny charakter, czyli powinien on wyraźnie odróżniać się od wcześniej opublikowanych wzorów.

Wzory przemysłowe mogą być chronione na poziomie krajowym, unijnym lub międzynarodowym. Ich ochrona również jest ograniczona w czasie, np. w Polsce okres ochrony wynosi 25 lat, jednak zgłoszenie musi być odnawiane i opłacane regularnie i terminowo co 5 lat. Niedokonanie opłaty skutkuje wygaśnięciem prawa z rejestracji.

Chroń swoje wynalazki – rozważ zgłoszenie patentu

Jeśli opracowujesz rozwiązania o charakterze technicznym, warto zadbać o ich odpowiednią ochronę, np. poprzez zgłoszenie ich jako patent.

Ochroną patentową mogą być objęte:

• produkty, np. leki,
• urządzenia, np. maszyny,
• procesy, np. sposoby produkcji leków,
• zastosowania, np. użycia już istniejących produktów.

Ochrona przyznawana jest dla wynalazków, które są nowe, mają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego zastosowania. Należy pamiętać, że przed zgłoszeniem wynalazku nie powinien być on nigdzie ujawniany, ponieważ wówczas nie będzie spełniona przesłanka nowości. Podobnie jak w przypadku znaków towarowych ochrona patentowa może być przyznana na poziomie krajowym, europejskim lub międzynarodowym. Czas trwania ochrony patentowej wynosi 20 lat od daty jego zgłoszenia pod warunkiem wnoszenia corocznych opłat.

Pamiętaj o wzorach użytkowych

Wzór użytkowy bywa kojarzony jako „mały patent”. Stanowi on rozwiązanie o charakterze technicznym, które jest nowe, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Wzorem użytkowym może być np. design butelki, czy uchwyt na kubek do roweru. Należy wiedzieć, że patent chroni bardziej innowacyjne i skomplikowane wynalazki, a wzór użytkowy – proste, praktyczne usprawnienia produktów. Wzory użytkowe również mogą podlegać ochronie na gruncie krajowym, europejskim lub międzynarodowym. Prawo ochronne na wzór użytkowy udzielane jest na dziesięć lat od daty dokonania jego zgłoszenia w Urzędzie.

Ustal zasady licencjonowania własności intelektualnej

Przy ekspansji zagranicznej często pojawia się sytuacja, w której partnerzy handlowi czy inne podmioty mogą chcieć korzystać z Twojej marki, produktów, czy wynalazków np. aby pochwalić się współpracą z Tobą. Istotne jest, aby jasno ustalić zasady licencjonowania i wykorzystania Twojej własności intelektualnej tak, aby uniknąć niepotrzebnych nieporozumień czy nadużyć. Licencja jest to upoważnienie do korzystania z praw własności intelektualnej. Powinna ona zawierać m.in. zakres udzielonych praw, czas jej trwania licencji, terytorium, na jakim można z niej korzystać oraz sposób rozliczeń. Pamiętaj, że prawa własności intelektualnej mają swoją wartość – ich obrót może wiązać się ze znacznymi korzyściami finansowymi, dlatego warto nimi świadomie zarządzać.

Podsumowanie

Ekspansja na rynki zagraniczne to strategiczny krok w rozwoju każdego biznesu. Warto zacząć ją od upewnienia się, że Twoja marka, treści, produkty i innowacje są odpowiednio zabezpieczone, aby uniknąć nieprzyjemnych sytuacji, takich jak naruszenie praw do Twojej marki czy problemy z ochroną innowacji na nowych rynkach. Pamiętaj, że każdy kraj ma własne przepisy dotyczące ochrony własności intelektualnej. Przy rejestracji swoich praw możesz wybrać ścieżkę krajową, europejską lub międzynarodową, które mogą się między sobą różnić. Wybór ścieżki ochrony powinien zależeć od strategii Twojej firmy, budżetu oraz rynków, na których chcesz działać. Dobrze przemyślana strategia ochrony własności intelektualnej pozwala skutecznie zabezpieczyć się przed działaniami nieuczciwej konkurencji.

Autorzy:

Laura Błaszczak

Prawniczka, specjalizuje się w prawie IP, świadczy obsługę w zakresie prawa korporacyjnego i zajmuje się bieżącą obsługą firm technologicznych. Laureatka konkursów z zakresu prawa własności intelektualnej.

r.pr. Aleksander Zieliński

Radca prawny, wspiera przedsiębiorców doradzając i prowadząc sprawy dotyczące prawa autorskiego, znaków towarowych i wzorów przemysłowych oraz powiązanych z nimi zagadnieniach zwalczania nieuczciwej konkurencji. Posiada doświadczenie m.in. w postępowaniach wynikających z naruszenia ochrony dóbr osobistych oraz sporów domenowych. Specjalizuje się w prawie IT – odpowiada za bieżące wsparcie prawne na rynku new tech, m. in. w zakresie kontraktów IT, a także w sprawach korporacyjnych oraz digital compliance.